भोटेकोशी-त्रिशूली बाढीले एकै पटक ४३१ मेगावाट बिजुली कम हुने भएपछि एउटा गम्भीर प्रश्न उठेको छ —
के यसपालि हिउँदमा फेरि लोडसेडिङ हुने हो?
यो बाढीले सञ्चालनमा रहेका, निर्माणाधीन र सोलार समेत गरी कुल १३ आयोजनामा क्षति पुगेको छ।
क्षति पुगेका जलविद्युत आयोजनाको २८१.१ मेगावाट, सोलार आयोजनाको २५ र सबस्टेसन लगायत प्रसारण प्रणालीमा क्षति पुगेका आयोजनाको १५० गरी कुल ४३१.१ मेगावाट बिजुली राष्ट्रिय प्रणाली बाहिर रहेको नेपाल विद्युत प्राधिकरणले जनाएको छ।
यति ठूलो परिमाणको बिजुली कम हुने भएपछि हिउँदको समय लोडसेडिङ सामना गर्नुपर्ला कि भनेर चिन्ता बढेको हो।
हामीले यसबारे विद्युत प्राधिकरणका पूर्वकार्यकारी निर्देशक हितेन्द्रदेव शाक्यलाई सोध्दा उनले यस्तो सम्भावनाको प्रतिवाद गरे।
'अब हिउँदमा बिजुली अभाव भएर लोडसेडिङ हुने जमाना गइसक्यो। हाम्रो निजी क्षेत्रले धेरै बिजुली उत्पादन गरिसकेको छ,' उनले सेतोपाटीसँग भने।
उनले लोडसेडिङको सम्भावना नकार्नुका पछाडि केही कारण छन्।
आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा राष्ट्रिय विद्युत् प्रणालीमा ५२९ मेगावाट बिजुली थपिएको छ। यसमा १०२ मेगावाटको मध्य भोटेकोशी जलविद्युत आयोजना समेत पर्छ। त्यस्तै, ४० मेगावाटको राहुघाट जलविद्युत आयोजनाको निर्माण सम्पन्न भएर उत्पादन परीक्षण भइरहेको छ।
उत्पादनसँगै विद्युत प्रसारणतर्फ पनि पूर्वाधार थपिएका छन्।
कोहलपुर–सुर्खेत प्रसारण लाइन, खिम्ती–बाह्रबिसे ४०० केभी प्रसारण लाइन र मार्किचोक–भरतपुर २२० केभी प्रसारण लाइन सञ्चालनमा आएपछि उत्पादित बिजुली उपभोग गर्न सहज भएको छ।
यसको अर्थ, बाढीले ४३१ मेगावाट बिजुली कम भए पनि गत वर्षको तुलनामा नयाँ उत्पादन र प्रसारण पूर्वाधार थपिएकाले हिउँदमा समस्या नहुने शाक्यको भनाइ छ।
'पछिल्ला वर्ष विद्युत उत्पादन हरेक वर्ष ५०० देखि ६०० मेगावाटका दरले बढिरहेको छ। यो वर्ष पनि करिब ५०० मेगावाट बढ्यो,' उनले भने, 'त्यसैले ४०० मेगावाट प्रणाली बाहिर गए पनि केही हुँदैन, उत्पादन त पोहोरभन्दा बढेकै छ।'
उनले अगाडि भने, 'उद्योगहरू चलेका छैनन्। हाम्रो अर्थतन्त्र सुस्त भएको छ। त्यसले बिजुलीको माग बढेको छैन। यो दुःखलाग्दो कुरा त हो, तर यस्तै माग नबढेका कारण बिजुली नपुगेर लोडसेडिङ नै गर्नुपर्ने अवस्था आउँदैन,' उनले भने।
स्वतन्त्र ऊर्जा उत्पादकहरूको संस्था इप्पान नेपालका अध्यक्ष मोहनकुमार डाँगी पनि पछिल्लो समय 'पिकिङ रन अफ दि रिभर' (पिआरओआर) जलविद्युत आयोजनाहरू बनिरहेकाले आगामी हिउँदमा लोडसेडिङ नहुने तर्क गर्छन्।
'पिकिङ रन अफ दि रिभर' भनेको नदीको पानी जम्मा गरेर माग बढी हुने समयमा बढी बिजुली उत्पादन गर्न सकिने जलविद्युत आयोजना हो।
यस्तो आयोजनाबाट पानी जम्मा गरेर पिक आवरमा बिजुली उत्पादन गर्न सकिने हुँदा समस्या नहुने उनको भनाइ छ।
'यो वर्षदेखि त हामी बिजुलीमा आत्मनिर्भर हुन्छौं भन्ने थियो। नयाँ आयोजनाको बिजुली पनि थपिँदै छ। बाढीपछि केही आयोजना प्रणालीबाट बिच्छेद भए पनि लोडसेडिङकै मार अब झेल्नु पर्दैन,' उनले भने।
यस्ता केही निर्माणाधीन आयोजना हिउँदसम्म प्रणालीमा जोडिने हुँदा पनि समस्या नहुने उनको भनाइ छ।
'संरचनाहरू निर्माण भए बाढीले क्षति पुगेर प्रणालीबाहिर गएको केही मेगावाट बिजुली पनि जोड्न सकिन्छ,' उनले भने, 'यसले हिउँदमा फेरि समस्या होला भनेर आशंका नलिए हुन्छ।'
नेपालका धेरैजसो जलविद्युत आयोजना नदी प्रवाहमा आधारित छन्। हिउँदमा नदीको बहाव घट्ने भएकाले आयोजनाको क्षमता अनुसार बिजुली उत्पादन हुँदैन। त्यसैले सामान्य अवस्थामा पनि हिउँद नेपालका लागि विद्युत व्यवस्थापनका हिसाबले चुनौतीपूर्ण हुन्छ।
गत वर्ष हिउँदमा नेपालको विद्युत् जडित क्षमता ३६ सय मेगावाट नाघेको थियो। पिक आवर (बढी बिजुली खपत हुने समय) मा बिजुलीको माग २२ सयदेखि २३ सय मेगावाटसम्म पुगेको थियो। तर उत्पादन मुस्किलले २ हजार मेगावाट हाराहारी मात्रै थियो।
माग अनुसार बिजुली पुर्याउन भारतबाट समेत आयात गर्नुपरेको थियो। असोजदेखि नै बिजुली अभावमा ट्रिपिङ समस्या बढेको र उद्योगहरूले विद्युत कटौतीको गुनासो गरेको अवस्था थियो।
यस्तोमा भोटेकोशी-त्रिशूली बाढीका कारण बिजुली उत्पादन गरिरहेका २५६.१ मेगावाट क्षमताका ७ जलविद्युत आयोजना पूर्ण रूपमा क्षतिग्रस्त भएका छन् भने २५ मेगावाटको सोलार आयोजना पनि क्षतिग्रस्त छ।
सञ्चालनमा रहेका १११ मेगावाटको रसुवागढी, २० मेगावाटको लाङटाङ खोला, २२ मेगावाटको चिलिमे, ५ मेगावाटको मैलुङ खोला, २४ मेगावाटको त्रिशूली, १४.१ मेगावाटको देवीघाट र ६० मेगावाटको माथिल्लो त्रिशूली–३ 'ए' जलविद्युत आयोजनामा क्षति पुगेको हो।
बाढीको असर यतिमै सीमित छैन।
प्रसारण प्रणाली तथा सबस्टेसनमा भएको क्षतिका कारण आयोजना आफैमा क्षतिग्रस्त नभए पनि केही आयोजनाको बिजुली राष्ट्रिय प्रणालीमा आउन सकेको छैन। यसले करिब १५० मेगावाट बिजुली प्रणाली बाहिर छ।
ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालयका सहसचिव तथा प्रवक्ता मोहन कुमार शाक्यका अनुसार त्रिशूली–३ बी हब र चिलिमे–त्रिशूली २२० केभी प्रसारण लाइनमा क्षति पुगेका कारण सान्जेन खोलामा रहेका माथिल्लो सान्जेन, सान्जेन लगायत केही आयोजनाको बिजुली प्रणालीबाट विच्छेद भएको छ।
उनी सरकारले हिउँदमा लोडसेडिङ हुन नदिने गरी तयारी गरिरहेको बताउँछन्।
'यसबारे उच्च व्यवस्थापन समितिको बैठकमा पनि छलफल भएको छ। छलफल क्रममा प्राधिकरणले हिउँदमा लोडसेडिङ हुन नदिने गरी काम गरिरहेको जानकारी गराएको छ,' उनले भने।
-1746009348.jpg)
